Met alle sneeuw en ijzel van de afgelopen dagen had ik zin in iets anders, iets met wat meer… vuur! Fahrenheit 451 van Ray Bradbury vertelt het verhaal van Guy Montag, een brandweerman in een verre toekomst waarin brandweermannen geen branden blussen, maar juist boeken verbranden. Het boek is een klassieker en nog altijd zeer actueel, zeker door de discussies rondom boekencensuur in verschillende landen.
Guy Montag werkt in een samenleving waarin lezen verboden is en zelfstandig nadenken niet wordt gewaardeerd. Mensen kijken vooral televisie en luisteren constant naar de ‘Seashell’-radio’s in hun oren. Guy Montag is in het begin precies zo iemand: hij denkt niet na en gaat gewoon door met zijn leven, waaronder het verbranden van boeken. Dit verandert wanneer hij de zeventienjarige Clarisse McClellan ontmoet. Clarisse houdt van de natuur, van door de regen rennen en van echte gesprekken met mensen – allemaal dingen die eigenlijk niet zijn toegestaan. Door Clarisse begint Guy na te denken over zijn leven. Hij beseft dat hij een leeg bestaan leidt en vraagt zich af waarom alle brandweermannen zo op elkaar lijken. Langzaam komt hij achter de waarheid en begint hij, in plaats van boeken te verbranden, ze zelf te lezen. Dit is echter levensgevaarlijk in deze samenleving die juist wil dat:
“We must all be alike. Not everyone born free and equal, as the Constitution says, but everyone made equal. Each man the image of every other; then all are happy, for there are no mountains to make them cower, to judge themselves against.” (page 73)
Ik koos dit boek nadat het steeds vaker werd genoemd in gesprekken over verboden boeken, onder andere na onze podcast over bijvoorbeeld 1984. Bij herlezing merkte ik hoeveel dieper de thema’s nu binnenkwamen, vooral het idee van een autoritaire staat en het confronterende inzicht dat het publiek zelf stopte met lezen wat momenteel vaak in het nieuws terugkomt:
“Remember, the firemen are rarely necessary. The public itself stopped reading of its own accord.”
Juist dit maakt Fahrenheit 451 zo relevant. Kranten staan vol met artikelen over jongeren die minder lezen of zelfs helemaal niet meer willen lezen. Het boek laat zien hoe kwetsbaar lees vrijheid en leesplezier is wanneer desinteresse de overhand krijgt. Maar als bibliotheekmedewerker benadrukt dit verhaal voor mij hoe belangrijk het is dat iedereen vrij kan lezen in een neutrale en veilige omgeving, zodat desinteresse de overhand niet kan nemen. Vrijheid van lezen en het plezier om te lezen is geen vanzelfsprekendheid, maar iets wat we elke dag opnieuw moeten beschermen juist moeten stimuleren, dag in dag uit.
